سودکلا

گاهشمار محلی مازندران
نویسنده : حسین طیبی - ساعت ٥:٥۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٥/٢
 

در گاه شماری مازندرانی که به نام «فرس قدیم» شناخته می‌شود،
سال ۳۶۵ روز دارد و دوازده ماه که هر ماه ۳۰ روز است و ۵
روز به نام «پیتک» یا «پتک» این سال، ۶ ساعت و کسری کمتر از ۱
سال خورشیدی دارد و از این رو ماههای آن گردان است و جای هر ماهش با گذشت ۱۲۸
سال یک ماه بیشتر می افتد.در واقع در این تقویم همه ماه ها 30 روز بوده و پنج روز
مازاد یک سال  بعد از اونما و قبل ارکما
قرار میگیرد(پتک(petek) نام دارد) در حالی که در تقویم شمسی شش ماه اول 31 روز و اسفند 29 روز
می باشد که در مجموع در هر دو تقویم(شمسی و مازندرانی) یک سال 365 روز می شود. این
ماه ها در زیر آمده است:

سه ماه متوالی(از راست به چپ) بهار:

اونما(ooone ma)،ارکما(arke  ma)،دیما(dee ma)

سه ماه متوالی(از راست به چپ) تابستان :
وهمن ما(vahmane  ma)،نوروز ما(noorooze  ma)،سیوما(si o  ma)

سه ماه متوالی(از راست به چپ) پاییز :
کرچما(keche ma)،هرما(hare ma)،تیرما(tire ma)

سه ماه متوالی(از راست به چپ) زمستان  :

 مردالما(merdale  ma)،شریورما(sharivar ma)،میرما(mire ma)

از لحاظ مطابقت این ماه ها با ماه شمسی باید گفت که هر ماه
مازندرانی یک ماه از ماه شمسی نظیر تقدم دارد مثلا اول اونما با اول اسفند یکی
است.البته همان گونه که ذکر شده گاهشمار مازندرانی گردان است  و هر 128 سال یک ماه جابجا می شود برخلاف تقویمشمسی که جای هر ماه ثابت در نظر گرفته میشود.ولی در دوره فعلی می شود گفت ماه های شمسی حدود 1 ماه از ماه مازندرانی جلوتر است.

بعد از تمام شدن اونما 5 روز پتک(petek) شروع می شود و بعد ارکما شروع می
شود در واقع 5 روز پتک با روزای اول فروردین (عید باستانی) مطابق است.

در این تقویم از وضعیت جوی بعضی از روز های پتک برای پیشگویی برکت یا وضعیت
جوی ماه های آینده کمک می گرفتند.

مثلا برای 5 روز پتک اینگونه مرسوم بوده:

روز اول را می گفتند متعلق به خودشه

روز دوم پتک نماینده وضعیت فصل بهاربوده(دو ماه آتی)

روز سوم  پتک نماینده وضعیت فصل تابستان بوده

روز چهارم پتک نماینده وضعیت فصل پاییزبوده

روز پنجم  پتک نماینده وضعیت فصل زمستان بوده

مثلا اگر روز سوم پتک مساعد بود می گفتند
امسال تابستان پربرکتی خواهیم داشت.

در منطقه دودانگه بعضی از ماه ها از اهمیت زیادی برخوردار بوده
است.

نوروز ماه که روز  26 آن به نوروز ماه 26 معروف بوده که  می شود گفت معادل 26 تیر ماه شمسی است د راین روز کشاورزان جشنی به پا میکردند و همچنین وسایل شخم
زدن را برای شروع کار کشاورزی آماده میکردند در قدیم از گاو برای شخم استفاده
میشده و با کمک وسیله ای به نام ازال(ezal) این کار را انجام می دادند و در این روز به تعمیر این وسیله  یا خریدن آن اقدام می کردند.

در روستای سودکلا این  جشن در محل قبرستان و کنار مقبره درویش علی
حاجی برگزار می شده و گفته می شود که این جشن تا ظهر ادامه داشته و اسباب سرگرمی بچه ها را با ساختن تاب فراهم می کردند وهمچنین بازی کشتی هم برگزار می کردند.

و افرادی مسئولیت پذیرایی  به عهده داشتند که آن هم شامل نان محلی و چای و
.. بوده است.

در کنار این مراسم تجار و هم وسایل کشاورزی و اقلام دیگری هم می فروختند که از جمله آن شکلات،قند،... بوده است.

بعد از این جشن کار شخم زدن زمین ها  شروع شده و معمولا تا هرما (ماه دوم
پاییز) طول می کشیده و از هرما   به مدت یک
ماه بذر را می کاشتند و تیر ما هم کار شخم زدن و کاشت به اتمام می رسید و در این
ماه ازال ها  را به خانه می آورند.

گفته می شود جشنی هم به خاطر اتمام کاشت در 13 تیرما برگزار می شده 
که اتفاقا با جشن تیرگان (لال شو ) منطبق بوده است.

جشن تیرگان گفته می شود
که جنگ بین افراسیاب تورانی و منوچهر شاه در طبرستان به 12 سال طول کشیده و مقرر شده است تیری از کوه‌های رویان در طبرستان انداخته شود وهر کجا فرود آید مرز بین ایران و توران باشد.

 

با تشکر از همکاری

 آقایان فضل الله طیبی سودکلائی و برجعلی حسینی
در جمع آوردی بخشی از رسوم مردم روستای  سودکلا در گذشته.

ازتمام کسانی که ایراد، ابهام یا پیشنهادی در نوشته بالا لازم می بینند می توانند با ارسال کامنت در همین وبلاگ یا با ایمیل زیر با بنده در میان گذاشته
تا در اسرع وقت رسیدگی شود.

Blueman1363@yahoo.com